Sở GD-ĐT Lạng Sơn

19/05/2021 00:00 Sở GD-ĐT Lạng Sơn 2.865

SỰ TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT GIỮA THANH TRA VÀ KIỂM TRA GIÁO DỤC

Trong công tác quản lý nhà nước về giáo dục, hoạt động thanh tra, kiểm tra luôn được chủ thể quản lý triển khai thực hiện với tư cách vừa là nội dung, vừa là công cụ, biện pháp thiết thực, hữu hiệu để kiểm tra, đo lường đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý. Để triển khai thực hiện hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra cần phân biệt hai hoạt động nàyKhái niệm thanh tra và kiểm tra trong công tác quản lý nhà nước được tiếp cận ở các phương diện, góc độ sau:Về khái niệm thanh tra: Luật Thanh tra năm 2010 quy định: Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành.Về khái niệm kiểm tra: Theo Từ điển Tiếng Việt “Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét”. Theo Từ điển Luật học thì kiểm tra là xem xét tình hình thực tế thi hành pháp luật, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn nói chung hay một công tác cụ thể được giao để đánh giá, nhận xét…Kiểm tra cũng là công tác thuộc nhiệm vụ của cơ quan cấp trên đối với cấp dưới, của thủ trưởng đối với nhân viên.Từ tiếp cận khái niệm thanh tra, kiểm tra nêu trên, có thể hiểu và khái quát về thanh tra, kiểm tra trong công tác quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo như sau:Thanh tra giáo dục và đào tạo (GDĐT): Là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn, nội quy, quy định về tiêu chuẩn, quy tắc hoạt chuyên môn thuộc lĩnh vực GDĐT của cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động GDĐT trong phạm vi cả nước nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý, đảm bảo và nâng cao chất lượng GDĐT, thanh tra giáo dục thực hiện chức năng thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành trong giáo dục.Kiểm tra trong GDĐT: Là quá trình xem xét thực tế, đánh giá thực trạng so với mục tiêu, kế hoạch giáo dục của nhà nước và nhà trường nhằm phát hiện các mặt tích cực, sai lệch, vi phạm để đưa ra các quyết định điều chỉnh kịp thời, kiểm tra trong quản lý GDĐT gồm kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước về GDĐT và tự kiểm tra của người đứng đầu cơ sở GDĐT.Căn cứ nội dung khái niệm và thực tiễn hoạt động thanh tra, kiểm tra trong giáo dục và đào tạo thể rút ra những điểm tương đồng và khách biệt giữa thanh tra và kiểm tra trong giáo dục.Thứ nhất, sự tương đồng giữa thanh tra với kiểm tra trong giáo dụcHoạt động thanh tra và kiểm tra trong giáo dục có mối quan hệ chặt chẽ, gần gũi và có nhiều điểm giao thoa nhau, quan hệ đan chéo nhau không tách rời bởi chúng có những điểm tương đồng sau:- Về vị trí, chức năng: Thanh tra và kiểm tra đều là những công cụ quan trọng của nhóm một chức năng của hoạt động quản lý nhà nước, là hoạt động mang tính chất phản hồi của chu trình quản lý. Qua thanh tra, kiểm tra, các cơ quan quản lý nhà nước có thể phân tích, đánh giá, theo dõi quá trình thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ quản lý đề ra.- Về mục đích hoạt động: Thông qua hoạt động thanh tra và kiểm tra nhằm giúp cho chủ thể quản lý phát huy những nhân tố tích cực; phòng ngừa, phát hiện, xử lý những vi phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao của các chủ thể, góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý và đưa ra các biện pháp tổ chức thực hiện tiếp theo để đạt kết quả như mong muốn.- Về cách thức thực hiện: Khi tiến hành hoạt động thanh tra và kiểm tra chủ thể đều thực hiện biện pháp nghiệp vụ về thu thập, phân tích, so sánh, kiểm tra, đối chiếu, xác minh thông tin để đưa ra nhận xét, đánh giá một cách chính xác, khách quan,trung thực về đối tượng được thanh tra, kiểm tra chỉ ra kết quả làm được, tồn tại, hạn chế, nguyên nhân và biện pháp khắc phục, xử lý.Điểm tương đồng giữa thanh tra với kiểm tra hiểu theo nghĩa rộng thì thanh tra là một loại hình đặc biệt của kiểm tra, ngược lại nếu hiểu theo nghĩa hẹp, thanh tra lại bao hàm cả kiểm tra. Các hoạt động, thao tác nghiệp vụ trong một cuộc thanh tra như việc kiểm tra sổ sách, tài liệu của đối tượng thanh tra; so sánh, đối chiếu, đánh giá, xác minh… tài liệu, chứng cứ thu thập được trong quá trình thanh tra…đó là kiểm tra.Thứ hai, sự khác biệt giữa thanh tra với kiểm tra trong giáo dục Tiêu chí Thanh tra trong giáo dục Kiểm tra trong giáo dục Chủ thểCơ quan nhà nước có quyền theo quy định của pháp luật thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành trong lĩnh vực GDĐT: Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh, Thanh tra huyện, Thanh tra Bộ, Thanh tra Sở GDĐT.Cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo, cấp, người có thẩm quyền trong quan hệ quản lý, người đứng đầu cơ sở GDĐT.Đối tượngHoạt động của hệ thống giáo dục quốc dân và cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia giáo dục và đào tạo theo quy định pháp luật.Hệ thống giáo dục quốc dân, tổ chức, cá nhân tham gia GDĐT.Nội dungChính sách, pháp luật, chức năng, nhiệm vụ, quy định, tiêu chuẩn, nội quy, quy chế trong hoạt động GDĐT.Việc thực hiện các hoạt động giáo dục và đào tạo, công tác quản lý của cơ sở giáo dục.Tính chấtĐể xem xét, đánh giá, kết luận chính xác đối tượng, đòi hỏi người, tổ chức, cá nhân tiến hành hoạt động thanh tra giáo dục phải có kiến thức rộng và chuyên môn sâu về giáo dục và đào tạo. Kết luận thanh tra mang tính pháp lý cao, là cơ sở để xử lý, chấn chỉn, uốn nắn, điều chỉnh đối tượng được thanh tra.Kiểm tra nhằm đánh giá kết quả quản lý để điều chỉnh hoạt động quản lý. Kết luận kiểm tra mang tính chất pháp lý nội bộ, kiến nghị, đề nghị điều chỉnh, chấn chỉnh trong quản lý giáo dục.Phạm vi hoạt độngNội dung thanh tra chuyên sâu ở một hoặc một số nội dung với đối tượng cụ thể trong hoạt động GDĐT.Nội dung rộng bao quát toàn bộ hoạt động giáo dục và quản lý cơ sở giáo dục. Thời gian, thủ tục tiến hànhThời gian thanh tra được quy định cụ thể đối với cuộc thanh tra theo thẩm quyền của chủ thể tiến hành. Trình tự thủ tục được luật định thành quy trình và bước thực hiện.Thời gian và thủ tục tiến hành linh hoạt không nhất thiết phải theo các bước như quy trình thanh tra. Như vậy, phân biệt sự tương đồng và khác biệt giữa hoạt động thanh tra và kiểm tra nói chung, thanh tra và kiểm tra trong công tác quản lý giáo dục nói riêng nhằm giúp cho việc hiểu rõ bản chất của hoạt động này để giúp chủ thể và đối tượng nhận thức đầy đủ mục đích, ý nghĩa, vị trí, vai trò của hai hoạt động thanh tra và kiểm tra trong công quản lý. Từ đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra đánh giá thực chất kết quả hoạt động của chủ thể và đối tượng, qua đó góp phần nhìn nhận, đánh giá, điều chỉnh phương thức, biện pháp, hình thức, nội dung quản lý góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước chung và quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo nói riêng.Một số hình ảnh minh họa về hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ, thanh tra, kiểm tra giáo dục Thanh tra Sở Giáo dục và Đào tạoTài liệu tham khảo1.Quốc hội khóa XII (2010), Luật số 56/2010/QH12 ngày 15/ 11/2010 Luật Thanh tra.2.Chính phủ (2011), Nghị định số: 86/2011/NĐ-CP ngày 22/9/2011 Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh tra.3. Chính phủ (2013), Nghị định số 42/2013/NĐ-CPNQ-CP ngày 09/4/2013 về tổ chức và hoạt động thanh tra giáo dục4. Thanh tra Chính phủ (2014), Thông tư số 05/2014/TT - TTCP ngày 16/10/2014 của Thanh tra Chính phủ quy định tổ chức, hoạt động, quan hệ công tác của đoàn thanh tra và trình tự, thủ tục tiến hành một cuộc thanh tra,5. Thanh tra Chính phủ (2015)Thông tư số 05/2015/TT-TTCP ngày 10/09/2015 của Thanh tra Chính phủ quy định về giám sát hoạt động của đoàn thanh tra.6. Học viện quản lý giáo dục (2019), Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ cộng tác viên thanh tra giáo dục7.. Nhà xuất bản tư pháp (2018), Cẩm nang nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra giáo dục

Trong công tác quản lý nhà nước về giáo dục, hoạt động thanh tra, kiểm tra luôn được chủ thể quản lý triển khai thực hiện với tư cách vừa là nội dung, vừa là công cụ, biện pháp thiết thực, hữu hiệu để kiểm tra, đo lường đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý. Để triển khai thực hiện hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra cần phân biệt hai hoạt động này

Khái niệm thanh tra và kiểm tra trong công tác quản lý nhà nước được tiếp cận ở các phương diện, góc độ sau:

Về khái niệm thanh tra: Luật Thanh tra năm 2010 quy định: Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành.

Về khái niệm kiểm tra: Theo Từ điển Tiếng Việt “Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét”. Theo Từ điển Luật học thì kiểm tra là xem xét tình hình thực tế thi hành pháp luật, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn nói chung hay một công tác cụ thể được giao để đánh giá, nhận xét…Kiểm tra cũng là công tác thuộc nhiệm vụ của cơ quan cấp trên đối với cấp dưới, của thủ trưởng đối với nhân viên.

Từ tiếp cận khái niệm thanh tra, kiểm tra nêu trên, có thể hiểu và khái quát về thanh tra, kiểm tra trong công tác quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo như sau:

Thanh tra giáo dục và đào tạo (GDĐT): Là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn, nội quy, quy định về tiêu chuẩn, quy tắc hoạt chuyên môn thuộc lĩnh vực GDĐT của cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động GDĐT trong phạm vi cả nước nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý, đảm bảo và nâng cao chất lượng GDĐT, thanh tra giáo dục thực hiện chức năng thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành trong giáo dục.

Kiểm tra trong GDĐT: Là quá trình xem xét thực tế, đánh giá thực trạng so với mục tiêu, kế hoạch giáo dục của nhà nước và nhà trường nhằm phát hiện các mặt tích cực, sai lệch, vi phạm để đưa ra các quyết định điều chỉnh kịp thời, kiểm tra trong quản lý GDĐT gồm kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước về GDĐT và tự kiểm tra của người đứng đầu cơ sở GDĐT.

Căn cứ nội dung khái niệm và thực tiễn hoạt động thanh tra, kiểm tra trong giáo dục và đào tạo thể rút ra những điểm tương đồng và khách biệt giữa thanh tra và kiểm tra trong giáo dục.

Thứ nhất, sự tương đồng giữa thanh tra với kiểm tra trong giáo dục

Hoạt động thanh tra và kiểm tra trong giáo dục có mối quan hệ chặt chẽ, gần gũi và có nhiều điểm giao thoa nhau, quan hệ đan chéo nhau không tách rời bởi chúng có những điểm tương đồng sau:

- Về vị trí, chức năng: Thanh tra và kiểm tra đều là những công cụ quan trọng của nhóm một chức năng của hoạt động quản lý nhà nước, là hoạt động mang tính chất phản hồi của chu trình quản lý. Qua thanh tra, kiểm tra, các cơ quan quản lý nhà nước có thể phân tích, đánh giá, theo dõi quá trình thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ quản lý đề ra.

- Về mục đích hoạt động: Thông qua hoạt động thanh tra và kiểm tra nhằm giúp cho chủ thể quản lý phát huy những nhân tố tích cực; phòng ngừa, phát hiện, xử lý những vi phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao của các chủ thể, góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý và đưa ra các biện pháp tổ chức thực hiện tiếp theo để đạt kết quả như mong muốn.

- Về cách thức thực hiện: Khi tiến hành hoạt động thanh tra và kiểm tra chủ thể đều thực hiện biện pháp nghiệp vụ về thu thập, phân tích, so sánh, kiểm tra, đối chiếu, xác minh thông tin để đưa ra nhận xét, đánh giá một cách chính xác, khách quan,trung thực về đối tượng được thanh tra, kiểm tra chỉ ra kết quả làm được, tồn tại, hạn chế, nguyên nhân và biện pháp khắc phục, xử lý.

Điểm tương đồng giữa thanh tra với kiểm tra hiểu theo nghĩa rộng thì thanh tra là một loại hình đặc biệt của kiểm tra, ngược lại nếu hiểu theo nghĩa hẹp, thanh tra lại bao hàm cả kiểm tra. Các hoạt động, thao tác nghiệp vụ trong một cuộc thanh tra như việc kiểm tra sổ sách, tài liệu của đối tượng thanh tra; so sánh, đối chiếu, đánh giá, xác minh… tài liệu, chứng cứ thu thập được trong quá trình thanh tra…đó là kiểm tra.

Thứ hai, sự khác biệt giữa thanh tra với kiểm tra trong giáo dục

Tiêu chí	Thanh tra trong giáo dục	Kiểm tra trong giáo dục
Chủ thể	Cơ quan nhà nước có quyền theo quy định của pháp luật thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành trong lĩnh vực GDĐT: Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh, Thanh tra huyện, Thanh tra Bộ, Thanh tra Sở GDĐT.	Cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo, cấp, người có thẩm quyền trong quan hệ quản lý, người đứng đầu cơ sở GDĐT.
Đối tượng	Hoạt động của hệ thống giáo dục quốc dân và cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia giáo dục và đào tạo theo quy định pháp luật.	Hệ thống giáo dục quốc dân, tổ chức, cá nhân tham gia GDĐT.
Nội dung	Chính sách, pháp luật, chức năng, nhiệm vụ, quy định, tiêu chuẩn, nội quy, quy chế trong hoạt động GDĐT.	Việc thực hiện các hoạt động giáo dục và đào tạo, công tác quản lý của cơ sở giáo dục.
Tính chất	Để xem xét, đánh giá, kết luận chính xác đối tượng, đòi hỏi người, tổ chức, cá nhân tiến hành hoạt động thanh tra giáo dục phải có kiến thức rộng và chuyên môn sâu về giáo dục và đào tạo. Kết luận thanh tra mang tính pháp lý cao, là cơ sở để xử lý, chấn chỉn, uốn nắn, điều chỉnh đối tượng được thanh tra.	Kiểm tra nhằm đánh giá kết quả quản lý để điều chỉnh hoạt động quản lý. Kết luận kiểm tra mang tính chất pháp lý nội bộ, kiến nghị, đề nghị điều chỉnh, chấn chỉnh trong quản lý giáo dục.
Phạm vi hoạt động	Nội dung thanh tra chuyên sâu ở một hoặc một số nội dung với đối tượng cụ thể trong hoạt động GDĐT.	Nội dung rộng bao quát toàn bộ hoạt động giáo dục và quản lý cơ sở giáo dục.
Thời gian, thủ tục tiến hành	Thời gian thanh tra được quy định cụ thể đối với cuộc thanh tra theo thẩm quyền của chủ thể tiến hành. Trình tự thủ tục được luật định thành quy trình và bước thực hiện.	Thời gian và thủ tục tiến hành linh hoạt không nhất thiết phải theo các bước như quy trình thanh tra.

Như vậy, phân biệt sự tương đồng và khác biệt giữa hoạt động thanh tra và kiểm tra nói chung, thanh tra và kiểm tra trong công tác quản lý giáo dục nói riêng nhằm giúp cho việc hiểu rõ bản chất của hoạt động này để giúp chủ thể và đối tượng nhận thức đầy đủ mục đích, ý nghĩa, vị trí, vai trò của hai hoạt động thanh tra và kiểm tra trong công quản lý. Từ đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra đánh giá thực chất kết quả hoạt động của chủ thể và đối tượng, qua đó góp phần nhìn nhận, đánh giá, điều chỉnh phương thức, biện pháp, hình thức, nội dung quản lý góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước chung và quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo nói riêng.

Một số hình ảnh minh họa về hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ, thanh tra, kiểm tra giáo dục

Thanh tra Sở Giáo dục và Đào tạo

Tài liệu tham khảo

1.Quốc hội khóa XII (2010), Luật số 56/2010/QH12 ngày 15/ 11/2010 Luật Thanh tra.

2.Chính phủ (2011), Nghị định số: 86/2011/NĐ-CP ngày 22/9/2011 Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh tra.

3. Chính phủ (2013), Nghị định số 42/2013/NĐ-CPNQ-CP ngày 09/4/2013 về tổ chức và hoạt động thanh tra giáo dục

4. Thanh tra Chính phủ (2014), Thông tư số 05/2014/TT - TTCP ngày 16/10/2014 của Thanh tra Chính phủ quy định tổ chức, hoạt động, quan hệ công tác của đoàn thanh tra và trình tự, thủ tục tiến hành một cuộc thanh tra,

5. Thanh tra Chính phủ (2015)Thông tư số 05/2015/TT-TTCP ngày 10/09/2015 của Thanh tra Chính phủ quy định về giám sát hoạt động của đoàn thanh tra.

6. Học viện quản lý giáo dục (2019), Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ cộng tác viên thanh tra giáo dục

7.. Nhà xuất bản tư pháp (2018), Cẩm nang nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra giáo dục