Sở Giáo dục và Đào tạo

Sự nghiệp trồng người - giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) được xác định rõ là sự nghiệp chung của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội nhưng người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ là nhà giáo. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, vấn đề then chốt quyết định chất lượng giáo dục chính là đội ngũ những người thầy giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Bởi vì các thầy giáo, cô giáo mang trên mình nhiệm vụ nặng nề là đào tạo cán bộ cho nước nhà; là “người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng văn hóa” thầy, cô giáo có trách nhiệm truyền bá cho thế hệ trẻ lý tưởng đạo đức chân chính, hệ thống các giá trị, tinh hoa văn hóa của dân tộc và nhân loại, bồi dưỡng cho họ những phẩm chất cao quý và năng lực sáng tạo phù hợp với sự phát triển và tiến bộ của xã hội.

Bài viết này đi sâu vào phân tích vai trò, trách nhiệm của mỗi nhà giáo, đặc biệt vai trò, trách nhiệm của đảng viên trong việc thích ứng với đổi mới giáo dục hiện nay. Bởi, mỗi đảng viên ngành giáo dục cần hiểu và nhận thức rõ con đường phấn đấu phía trước còn rất dài, thử thách còn đặt ra nhiều hơn nữa. Tuy nhiên, dù bất cứ hoàn cảnh nào, đứng trước khó khăn nào người cộng sản luôn sẵn sàng thực hiện đúng mục tiêu lý tưởng của Đảng, lấy ngọn cờ Đảng làm mục tiêu, là ngọn đuốc dẫn đường; lấy tư cách người đảng viên, vừa là quyền vừa là nghĩa vụ, trách nhiệm để phấn đấu và nỗ lực thực hiện, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng đổi mới và phát triển giáo dục hiện nay.

1- Thích ứng để đổi mới và phát triển giáo dục

a) Chuyển đổi hệ thống để thích ứng

Tại thời điểm này, ngành giáo dục đang đứng trước nhiều thách thức, nhưng có thể kể đến hai thách thức lớn, đó là yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện để phát triển và thích ứng, khắc phục những khó khăn do dịch Covid-19 gây ra. Những thách thức này không độc lập, riêng rẽ mà tác động qua lại lẫn nhau, trong đó, yêu cầu bắt buộc phải thích nghi với dịch Covid-19 dự kiến còn kéo dài cũng là động lực để đổi mới và phát triển.

Một trong những mục tiêu lớn của giai đoạn này là chuyển đổi hệ thống để thích ứng với tình hình dịch bệnh, gia tăng khả năng chống chịu và giảm thiểu tác động tiêu cực đến ngành giáo dục. Trên cơ sở mục tiêu lấy an toàn trước dịch bệnh và bảo đảm chất lượng giáo dục là ưu tiên hàng đầu, quá trình chuyển đổi đòi hỏi cán bộ quản lý giáo dục, các thầy cô giáo chủ động, sáng tạo và trách nhiệm trong triển khai, cùng với sự vào cuộc tích cực của các bộ, ban, ngành, địa phương, sự đồng thuận và ủng hộ của toàn xã hội.

Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan tích cực rà soát, tham mưu Chính phủ ban hành mới, sửa đổi, bổ sung các văn bản thuộc thẩm quyền Chính phủ; chủ động hoàn thiện hệ thống văn bản theo thẩm quyền, tạo hành lang pháp lý triển khai hiệu quả chương trình, sách giáo khoa GDPT, trong đó đặc biệt chú trọng đến cơ chế, quy trình biên soạn, thẩm định và triển khai sách giáo khoa theo Chương trình GDPT 2018 bảo đảm chất lượng. Tiếp tục chỉ đạo thực hiện công tác bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục bảo đảm chất lượng, hiệu quả. Đồng thời, hướng dẫn các địa phương rà soát, sắp xếp hợp lý mạng lưới cơ sở giáo dục; rà soát, đánh giá thực trạng cơ sở vật chất hiện có, điều chỉnh, bố trí, sắp xếp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng. Đặc biệt, quan tâm tới các vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, khu đông dân cư, các khu công nghiệp.

b) Chất lượng giáo viên quyết định thành công của đổi mới giáo dục

Quyết định chất lượng giáo dục, quyết định thành công của đổi mới giáo dục chính là các nhà giáo. Ngành giáo dục triển khai Chương trình GDPT 2018 trong điều kiện muôn vàn khó khăn. Riêng về số lượng giáo viên cho triển khai chương trình ở lớp 1 đã không đủ, chưa nói đến các lớp học và cấp học khác. Hầu hết các địa phương phải huy động giáo viên ở các lớp cao hơn, dành sự ưu tiên cao nhất về đội ngũ cho lớp 1. Vì vậy, trong thời gian tới, các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan phải có giải pháp thống nhất về tuyển dụng, sử dụng, bố trí, sắp xếp đội ngũ giáo viên thật căn cơ, bài bản và có lộ trình phù hợp.

Thời gian qua, Bộ GD&ĐT đã phối hợp với Bộ Nội vụ để tham mưu Chính phủ đưa ra các giải pháp tháo gỡ khó khăn trong tuyển dụng giáo viên của các địa phương. Việc này vẫn đang tiếp tục được làm để có thêm những giải pháp hữu hiệu hơn nữa, trong đó bao gồm cả việc bố trí, sắp xếp từ nơi thừa sang nơi thiếu sao cho hợp lý và hiệu quả. Khi giải được bài toán về số lượng sẽ giảm được áp lực cho nhà giáo, từ đó cũng góp phần nâng cao chất lượng.

Mặt khác, trong công tác tuyển dụng và sử dụng lao động, các cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức cũng cần rà soát về thủ tục và các tiêu chí để hướng tới tuyển và sử dụng nhân lực theo thực chất. Nếu chỉ dựa trên bằng cấp và điểm số thì người học sẽ có xu hướng chỉ lo làm đẹp hồ sơ mà không tập trung trang bị phẩm chất, năng lực và các kỹ năng cần thiết.

Về chất lượng giáo viên, chúng ta có một thời gian dài đào tạo giáo viên theo mục tiêu của chương trình giáo dục cũ, giáo viên cũng dạy theo chương trình cũ; vì vậy, khi đổi mới họ cần được bồi dưỡng, tập huấn để đáp ứng yêu cầu. Ngoài ra, với mục tiêu mới, sắp xếp, bố trí giáo viên phù hợp với năng lực, sở trường là việc cần được quan tâm.

Về đời sống, thu nhập của giáo viên, thời gian qua, đã có một số chính sách đối với sinh viên sư phạm, giáo viên mới vào nghề, giáo viên có thâm niên công tác nhằm từng bước tháo gỡ vấn đề trên. Tuy nhiên, để giải quyết triệt để vấn đề này, cùng với Bộ GD&ĐT, cần có sự vào cuộc của nhiều bộ, ngành liên quan và triển khai tích cực từ các địa phương. Bộ GD&ĐT cần tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để tham mưu cho Chính phủ ban hành những chính sách phù hợp, tạo điều kiện để nhà giáo và các cán bộ làm công tác giáo dục.

Hướng tới một nền giáo dục thực chất và chất lượng không chỉ là chỉ đạo của Chính phủ đối với ngành giáo dục mà còn là mong muốn của tất cả chúng ta. Để đạt được điều này, chúng ta không chỉ loại bỏ “bệnh thành tích” mà cần có hệ thống giải pháp đồng bộ từ trên xuống dưới, từ quan điểm, định hướng, quyết sách cho tới các hoạt động cụ thể. Dưới góc độ quản lý nhà nước, Bộ GD&ĐT đang có những điều chỉnh trong việc ban hành chính sách trên cơ sở bám sát thực tiễn, giải quyết các vấn đề thực tiễn của ngành.

Các sở, phòng GD&ĐT, nhà trường tích cực triển khai việc học, kiểm tra đánh giá sao cho đúng và thực chất. Quá trình dạy học cần quan tâm tới thực tiễn, trải nghiệm; chú ý đến việc tự học; chú trọng nội dung giáo dục đạo đức, nhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh.

Bậc đại học, từ khâu xây dựng chương trình tới thiết kế chuẩn đầu ra, tới đặt từng môn học sao cho sát hợp thực tiễn. Học đi đôi với hành, thực tập đầy đủ, thực chất. Lấy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo làm nền tảng để tạo ra chất lượng. Thay đổi phương pháp để người học tiếp thu tốt nhất, thích học, biết học để làm gì, học ngành nghề phù hợp với năng lực, sở trường chứ không phải học chỉ vì điểm số và bằng cấp, chứng chỉ.

2- Nhà giáo là lực lượng quyết định thành công sự nghiệp đổi mới giáo dục

a) Tăng quyền tự chủ cho đội ngũ giáo viên

Đổi mới giáo dục chú trọng phát triển phẩm chất và năng lực người học, vì vậy vấn đề lớn nhất đặt ra là đội ngũ giáo viên phải thích ứng với mục tiêu, yêu cầu đặt ra của Chương trình GDPT 2018. Có thể điểm qua một số điểm mới cơ bản như: Kế hoạch giáo dục của chương trình giáo dục phổ thông mới chia làm 2 giai đoạn với các yêu cầu cụ thể của từng giai đoạn; có thêm hoạt động trải nghiệm và một số môn học được xây dựng theo hướng tích hợp, liên môn và định hướng nghề nghiệp cho học sinh; đề cao nội dung giáo dục địa phương,…. Bên cạnh đó, kết quả giáo dục được đánh giá bằng các hình thức định tính và định lượng thông qua đánh giá thường xuyên, định kì ở cơ sở giáo dục, các kì đánh giá trên diện rộng ở cấp quốc gia, cấp địa phương và các kỳ đánh giá quốc tế.

Điều quan trọng là, trong đổi mới chương trình giáo dục phổ thông lần này, đội ngũ nhà giáo đã được trao quyền tự chủ cao hơn, đòi hỏi giáo viên phải có các năng lực tổng hợp chứ không chỉ là năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu của môn học giảng dạy. Vì vậy, để thích ứng yêu cầu của chương trình mới, đội ngũ giáo viên cần chủ động hơn trong hoạt động nghề nghiệp của mình. Trong đó, chủ động tìm hiểu và nắm vững chương trình giáo dục phổ thông và các yêu cầu mới; tăng cường trao đổi chuyên môn với đồng nghiệp và nâng cao khả năng tự học, tự bồi dưỡng, cập nhật các phương pháp, kỹ thuật dạy học đáp ứng yêu cầu mới; chủ động tham gia xây dựng chương trình giáo dục địa phương và kế hoạch dạy học của lớp học, môn học, của nhà trường...

Trong bối cảnh hiện nay, vai trò, trách nhiệm của người giáo viên đã thay đổi theo hướng phải đảm nhận nhiều chức năng hơn. Trong đó, chức năng quan trọng nhất của thầy cô chính là người dẫn đường, định hướng và hỗ trợ để học sinh lĩnh hội được tri thức, phát triển các phẩm chất, năng lực để hình thành nhân cách.

Cùng với đó, với sự phát triển của công nghệ, người học có thể kết nối với các nguồn thông tin đa dạng về lĩnh vực, phong phú về định dạng, vượt ra khỏi khuôn viên vật lí của nhà trường. Điều này cũng đặt thêm yêu cầu mới đối với đội ngũ nhà giáo.

b) Phát huy vai trò, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên trong thực hiện nhiệm vụ góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng công việc

Một trong những nhiệm vụ của người đảng viên được quy định trong Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam là không ngừng học tập, tu dưỡng, rèn luyện và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao là một tiêu chí cơ bản, đầu tiên để đánh giá chất lượng đảng viên hàng năm của các Chi bộ, Đảng bộ. Để hoàn thành tốt mọi công việc, yêu cầu cán bộ, đảng viên phải nêu cao tinh thần và ý thức trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ chuyên môn một cách hiệu quả và chất lượng nhất.

Về ý thức trách nhiệm đối với nhiệm vụ được giao, đó là khi được giao bất cứ một công việc gì, dù to hay nhỏ, khó hay dễ, người được giao việc phải đem hết tinh thần trách nhiệm để thực hiện công việc một cách tự giác, làm đến nơi đến chốn để đạt kết quả tốt nhất. Nếu không có tinh thần, ý thức trách nhiệm, sẽ triển khai công việc một cách đại khái, qua loa, làm cho xong, cho có, hoặc dễ thì làm, khó thì bỏ và dẫn đến kết quả chất lượng công việc không cao, không đạt theo đúng yêu cầu đề ra. Ý thức trách nhiệm của mỗi người được thể hiện qua việc nắm vững đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thực hiện đúng và sáng tạo đường lối đó. Ý thức trách nhiệm sẽ quyết định đến chất lượng, hiệu quả công việc và để hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao đòi hỏi cán bộ, đảng viên cần phải nâng cao tinh thần, ý thức trách nhiệm. 

Đối với Đảng bộ, các Chi bộ luôn chú trọng đến công tác lãnh đạo, chỉ đạo cán bộ, đảng viên nâng cao ý thức trách nhiệm để hoàn thành tốt nhiệm vụ của cơ quan, của Chi bộ. Cán bộ, đảng viên kịp thời nắm bắt các diễn biến tình hình của đất nước, tình hình trong tỉnh, bám sát sự chỉ đạo của Tỉnh ủy để triển khai và hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao một cách hiệu quả.

Để góp phần nâng cao vai trò của cán bộ, đảng viên trong thực hiện nhiệm vụ, xin nêu lên một số giải pháp như sau:

Một là: Cán bộ, đảng viên cần nâng cao tính chủ động trong công việc, vận dụng một cách cụ thể, phù hợp vào lĩnh vực công việc chuyên môn được phân công, phụ trách. Từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm của mình trong từng công việc cụ thể khi được lãnh đạo phân công để thực hiện.

Hai là: Cán bộ, đảng viên phải xây dựng cho mình một phương pháp làm việc khoa học, xây dựng kế hoạch cụ thể cho công việc của mình, có lịch làm việc cụ thể cho tuần, tháng, quý một cách phù hợp để khi triển khai công việc sẽ đảm bảo đúng tiến độ theo kế hoạch và đạt chất lượng cao. Khi có công việc được giao, phải tranh thủ thời gian, dồn tâm sức để thực hiện và giải quyết một cách dứt khoát, việc nào xong việc nấy, chủ động sắp xếp để triển khai, không để việc khác chi phối khi đã có kế hoạch làm một việc gì.

Ba là: Cán bộ, đảng viên phải có tính chủ động nghiên cứu, đề xuất và sáng kiến trong triển khai thực hiện công việc chuyên môn theo chức năng, nhiệm vụ được giao với tinh thần trách nhiệm cao, tạo sự đổi mới thực sự trong tư duy, phương pháp làm việc nhằm nâng cao hiệu quả công tác tham mưu. Ngoài ra, cán bộ, đảng viên phải tự giác nghiên cứu, cập nhật thông tin, nắm vững nội dung công việc chuyên môn trên lĩnh vực được giao, tham mưu cho lãnh đạo "đúng và trúng" vấn đề, từ đó công tác tham mưu mới hiệu quả cao.

Kế thừa và phát huy truyền thống “tôn sư trọng đạo” của dân tộc, thực hiện tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta hết sức chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo, đã có những quyết sách nhằm phát huy mọi tiềm năng của con người, trong đó có đội ngũ thầy, cô giáo và những người làm công tác quản lý giáo dục. Đảng, Nhà nước ta luôn khẳng định vị trí, vai trò to lớn của GD&ĐT trong sự nghiệp cách mạng. Gần đây, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã tiếp tục khẳng định quan điểm “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân” và đề ra 9 nhiệm vụ; trong đó có nhiệm vụ về “Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo” nhằm chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo, đồng thời có cơ chế kiên quyết đưa ra khỏi ngành đối với những người không đủ phẩm chất, năng lực, không đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ, khuyến khích đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ...

Cùng với đó bản thân ngành giáo dục cần đặc biệt coi trọng vấn đề xây dựng đội ngũ giáo viên và đề ra nhiệm vụ, giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục các cấp như: thực hiện chương trình bồi dưỡng thường xuyên, đổi mới phương pháp giảng dạy; mở nhiều lớp bồi dưỡng phương pháp dạy học tích cực cho cán bộ, giáo viên ở các cấp học; các trường học thường xuyên tổ chức thao giảng, dự giờ để đánh giá rút kinh nghiệm, nhắc nhở tinh thần trách nhiệm của giáo viên nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực vào công tác giảng dạy đã kích thích tính năng động, sáng tạo của học sinh trong chiếm lĩnh tri thức…

Đất nước ta đang trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa tiến tới toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, đòi hỏi sự nghiệp GD&ĐT phải đi trước một bước nhằm chuẩn bị nhân tài, lực lượng lao động đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới. Trước những đòi hỏi đó, hơn ai hết mỗi giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục cần thấm nhuần sâu sắc tư tưởng của Bác Hồ kính yêu về nghề dạy học; từ đó vận dụng sáng tạo và tổ chức tốt việc học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức của Ngườir

Tài liệu tham khảo:

1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.10, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011.

2. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hỏi - đáp về Một số nội dung đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo.

3. Phát biểu của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại buổi gặp mặt đại diện các nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2021, tìm được từ: https://dangcongsan.vn/thoi-su/dang-va-nha-nuoc-ta-luon-coi-giao-duc-la-quoc-sach-hang-dau-596926.html

4. Mỹ Anh, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn: Năm 2022 kiên trì chất lượng giáo dục, thích ứng để đổi mới, phỏng vấn Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn nhân dịp đầu Xuân năm 2022, tìm được từ: https://dangcongsan.vn/mung-dat-nuoc-doi-moi-mung-dang-quang-vinh-mung-xuan-nham-dan-2022/dang-dan-toc-va-mua-xuan/bo-truong-nguyen-kim-son-nam-2022-kien-tri-chat-luong-giao-duc-thich-ung-de-doi-moi-603079.html

5. Nguyễn Hòa - Thu Hà, Thích nghi để đổi mới, phát triển giáo dục và đào tạo, phỏng vấn Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn về sự chuẩn bị của ngành trong năm học mới cũng như những chủ trương, giải pháp để hoàn thành các mục tiêu của giáo dục, tìm được từ: https://www.qdnd.vn/giao-duc-khoa-hoc/chuyen-doi-so/thich-nghi-de-doi-moi-phat-trien-giao-duc-va-dao-tao-670375

Thực hiện: Phòng Tổ chức cán bộ