Sở Giáo dục và Đào tạo

MỘT SỐ KĨ THUẬT ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN Đánh giá trong giáo dục được chia thành 2 loại là “đánh giá tổng kết” và “đánh giá quá trình”.Đánh giá tổng kết cung cấp thông tin tổng hợp về trình độ của một học sinh (HS), thường được thực hiện thông qua một kì thi, bài kiểm tra chính thức ở cuối mỗi học kì, năm học, cấp học hoặc khóa học. Do vậy, đánh giá tổng kết cho biết kết quả học tập cuối cùng của một HS. Kiểu đánh giá này cũng phần nào giúp giáo viên (GV) có định hướng giáo dục trong tương lai, nhưng mục đích chủ yếu của đánh giá tổng kết là nhằm phân loại, kết luận xem HS đó đạt hay không đạt, đỗ hay trượt.Đánh giá quá trình cung cấp những phản hồi cho GV về mức độ nhận thức và sự tiến bộ của HS trong suốt quá trình học tập. Dựa trên kết quả đánh giá này, GV có thể kịp thời điều chỉnh nội dung bài giảng và phương pháp dạy cho phù hợp với trình độ nhận thức của HS, từ đó có thể giúp các em học tập hiệu quả hơn.Đánh giá quá trình có 2 dạng: đánh giá quá trình tức thời và đánh giá quá trình có kế hoạch. Đánh giá quá trình tức thời xuất hiện một cách tình cờ, chẳng hạn khi GV đọc được một lỗi sai trong phần trình bày của HS và nảy sinh những băn khoăn về hiểu biết của họ, hay khi GV yêu cầu HS lấy ví dụ minh họa cho một khái niệm vừa học,... Đánh giá quá trình có kế hoạch bao gồm hệ thống câu hỏi, bài tập trắc nghiệm, bài tập về nhà, hay những yêu cầu công việc đã được soạn sẵn để đánh giá quá trình nhận thức của HS.Tuy nhiên, dù là đánh giá quá trình tức thời hay đánh giá quá trình có kế hoạch thì chúng cũng đều chung một mục đích là cải thiện khả năng nhận thức của HS và nhằm trả lời các câu hỏi sau: Những gì đang được thực hiện tốt? Những gì cần phải cải thiện? Cải thiện những điều đó như thế nào? Trong dạy học môn Toán, hoạt động kiểm tra, đánh giá đang đặt ra những khó khăn, thách thức đối với đội ngũ GV – bởi từ trước đến nay, việc đánh giá chỉ tập trung vào mục tiêu “đánh giá tổng kết” để đưa ra kết luận về trình độ và phân loại HS, mà không chú trọng đến “đánh giá quá trình” nhằm thu nhận những thông tin phản hồi cho GV về mức độ nhận thức, cũng như sự tiến bộ của HS trong suốt quá trình học tập.Đánh giá quá trình có thể được thực hiện trên lớp học, trong suốt các tiết học và là một phần tự nhiên của rất nhiều hoạt động tương tác giữa GV và HS. Đây là một hình thức đánh giá vì sự tiến bộ học tập ở đó việc đánh giá tập trung xác định rõ các kiến thức nền tảng và kĩ năng của người học, thông báo cho HS biết họ đã đạt được những gì, qua đó không những GV mà cả HS cũng có thể tự đánh giá được quá trình học tập của bản thân. Đánh giá quá trình đòi hỏi GV sử dụng thông tin kết quả kiểm tra, đánh giá để cải thiện nội dung và phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực cho người học. Một số kĩ thuật đánh giá quá trình có thể vận dụng trong dạy học môn Toán1. Kĩ thuật quan sát: Là kĩ thuật phổ biến của quá trình đánh giá, có thể được thực hiện và ghi lại trong bất kì thời điểm nào của quá trình dạy học. Nó tạo nên một bức tranh chân thực về sự tiến bộ của HS trong quá trình lĩnh hội một kiến thức nào đó. Quan sát cho phép đánh giá không chỉ kiến thức, kĩ năng mà còn thái độ của HS. Quan sát rất hữu ích để đánh giá các phẩm chất, thái độ như tính tập trung, quan điểm về giải quyết vấn đề, tính chính xác, khả năng hợp tác,...Khi thực hiện quan sát, GV cần lưu ý: - Lưu các tài liệu quan sát theo tên HS; - Ghi lại ngày quan sát, các nội dung kiến thức quan sát tại thời điểm đó; - Không hành động gây chú ý khi quan sát, HS có thể cảm thấy lo lắng, hồi hộp khi biết mình đang bị quan sát, do đó không thể hiện được tốt nhất khả năng của mình.2. Kĩ thuật phỏng vấn: Là chiến thuật quan trọng được sử dụng để đánh giá khả năng tư duy toán học của HS. Phỏng vấn có thể được thực hiện chính thức hoặc không chính thức, phụ thuộc vào mục đích của cuộc phỏng vấn. Thời điểm thực hiện phỏng vấn cũng rất linh hoạt: cuộc phỏng vấn có thể được thực hiện khi kiểm tra bài cũ, khi dạy kiến thức mới hoặc khi củng cố những kiến thức mới học. Bằng cách gắn kết với các cuộc hội thoại với HS, GV có thể hỏi xem HS đã nắm được những kiến thức gì, sau đó đưa ra những câu hỏi thích hợp tiếp theo để hiểu sâu hơn về khả năng tư duy của họ. Phỏng vấn cũng giúp GV đánh giá được HS ở khả năng kết nối, xác định chính xác những gì HS cần được chỉ dẫn và những gì họ còn hiểu sai. Từ đó, GV có thể điều chỉnh hoạt động dạy học của mình cho phù hợp với thực tế. Với những HS giỏi, phỏng vấn còn là một phương pháp để các em thuyết trình mức độ hiểu sâu sắc về những khái niệm đang được thảo luận.Khi thực hiện phỏng vấn, GV cần lưu ý: - Cho HS thời gian đủ lâu để họ suy ngẫm thấu đáo câu trả lời; - Cho phép HS thay đổi hoặc thêm nội dung vào câu trả lời nếu các em vẫn cảm thấy chưa hài lòng với câu trả lời đầu tiên; - Nếu HS phải thực hiện một công việc hoặc một hoạt động trong cuộc phỏng vấn thì hãy yêu cầu các em mô tả là các em đang làm gì và giải thích; - Không cần thiết phải phỏng vấn tất cả HS về từng khái niệm đã học, nhưng tất cả HS cần được phỏng vấn về một số kiến thức trong cả năm học.3. Kĩ thuật nhận diện vấn đề: Kĩ thuật này yêu cầu HS nhận diện được bản chất vấn đề và nhận biết các vấn đề cụ thể. HS được đưa cho các ví dụ về những kiểu vấn đề phổ biến khác nhau mà họ đã được học. Nhiệm vụ của HS là nhận diện được chính xác từng kiểu vấn đề trong mỗi ví dụ đã cho. GV có thể lựa chọn những kiểu vấn đề tương tự nhau mà HS dễ nhầm lẫn trong việc phân biệt chúng để kiểm tra khả năng nhận diện vấn đề của các em.4. Kĩ thuật lập bảng kiểm theo chủ đề: HS được hướng dẫn thiết kế hoặc trả lời một bảng kiểm (dạng có/không; đúng/sai...) theo một chủ đề nào đó. Kĩ thuật này giúp HS nhìn lại và đánh giá công việc của bản thân bằng cách so sánh nó với các chuẩn nào đó. Bảng kiểm thường được sử dụng trong các tiết ôn tập hoặc ở cuối bài học, nhằm đánh giá khả năng lĩnh hội kiến thức của HS sau khi học một chủ đề môn Toán. Khi thiết kế nội dung các tiêu chí trong bảng kiểm, GV lưu ý rằng các tiêu chí này cần được trình bày rõ ràng, phù hợp với nhận thức của HS để các em có thể hiểu và tự đánh giá được việc học của mình. 5. Kĩ thuật lập bảng liệt kê mục tiêu của chủ đề được học: Đánh giá mức độ quan tâm của người học về những kiến thức, kĩ năng trước khi học một nội dung/chủ đề nào đó. Đây là một bản liệt kê các kiến thức, kĩ năng do GV xây dựng, gồm danh mục các nội dung, kiến thức, kĩ năng cần được tăng cường và yêu cầu hoàn thành trước khi học xong một môn học nào đó. Với các nội dung khác nhau, HS sẽ cho biết mối quan tâm và đánh giá mức độ quan trọng của kiến thức đó. Bảng liệt kê mục tiêu của chủ đề được học thường được phát cho HS ở cuối buổi học, nhằm tìm hiểu mức độ quan tâm của HS đối với chủ đề bài học tiếp theo, từ đó giúp GV có định hướng cho việc chuẩn bị kế hoạch bài học dạy. Nội dung của các mục tiêu trong bảng cần được trình bày rõ ràng, phù hợp với nhận thức của HS để các em có thể hiểu và tự đánh giá được mức độ quan tâm của mình.6. Kĩ thuật khảo sát sự tự tin về chủ đề học: GV tạo một cuộc khảo sát đơn giản, liên quan đến những kiến thức, kĩ năng cụ thể và yêu cầu HS đánh giá mức độ tự tin của bản thân. Qua đó, GV có thể nhận thấy mình cần giáo dục, bồi dưỡng những kiến thức, kĩ năng gì cho người học. Bài học sau đó có thể được cấu trúc lại để hình thành sự tự tin cho người học. Khảo sát này thường được thực hiện ở thời điểm cuối bài học, sau khi HS đã học xong nội dung kiến thức cần khảo sát.Như vậy, Đánh giá là một khâu quan trọng của quá trình dạy học. Đánh giá quá trình là hoạt động đánh giá diễn ra trong suốt quá trình dạy học, cung cấp thông tin phản hồi cho GV nhằm mục tiêu cải thiện hoạt động hướng dẫn, giảng dạy. Nếu GV thực hiện tốt các khâu đánh giá và đánh giá quá trình sẽ giúp cho HS phát huy được tính tích cực học tập, khắc phục được những nhược điểm, hạn chế của bản thân và nâng cao được hiệu quả học tập nói chung và học tập môn Toán nói riêng.