Sở Giáo dục và Đào tạo

Trang phục truyền thống là bản sắc, là linh hồn của dân tộc, mang cốt cách của mỗi dân tộc. Nếu trang phục truyền thống bị mai một đi hoặc không còn tồn tại sẽ làm mất đi một giá trị văn hóa, tín ngưỡng, giá trị tâm linh và bản sắc của các dân tộc. Chính vì vậy việc bảo tồn và phát huy các giá trị của trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số đang trở thành vấn đề cấp bách trong xu thế hội nhập và phát triển hiện nay tại Việt Nam và các nước trên thế giới.

Học sinh trường THPT DTNT Tỉnh tham dự khai mạc Đại hội TDTT cấp tỉnh

Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới, thuộc vùng Đông Bắc với diện tích tự nhiên 8.310,09 km2, dân số 781.655 người, chủ yếu sinh sống ở khu vực nông thôn (chiếm 79,55%). Lạng Sơn có 7 dân tộc chủ yếu là Nùng (42,97%), Tày (35,92%), Kinh (16,50%) và các dân tộc khác chiếm 4,61%.

Toàn tỉnh có 10 huyện và 1 thành phố loại II với 200 đơn vị hành chính cấp xã (44% số xã thuộc khu vực III), có 2026 thôn, khối phố; có 5 huyện, 20 xã và 1 thị trấn biên giới.

Trong những năm qua, lĩnh vực giáo dục và đào tạo (GDĐT) của tỉnh Lạng Sơn đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần tích cực nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thành các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Mạng lưới, quy mô trường, lớp học từng bước được sắp xếp hợp lý; giáo dục mầm non có bước phát triển; chất lượng giáo dục phổ thông ngày càng được nâng lên; chất lượng giáo dục mũi nhọn có tiến bộ rõ nét; giáo dục dân tộc có nhiều chuyển biến tích cực; công tác kiểm định chất lượng giáo dục, xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia gắn với xây dựng nông thôn mới được chú trọng; cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học được quan tâm đầu tư theo hướng kiên cố, hiện đại; công tác giáo dục nghề nghiệp được đẩy mạnh, từng bước đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động.

Về quy mô, mạng lưới trường lớp năm học 2022 – 2023, toàn tỉnh hiện duy trì 670 đơn vị trường học, trong đó có có 97 trường phổ thông dân tộc bán trú; 11 trường phổ thông dân tộc nội trú (01 THPT DTNT, 10 trường PTDTNT THCS&THPT). Có thể thấy Lạng Sơn là tỉnh có số lượng trường chuyên biệt dành cho học sinh DTTS khá lớn, cho thấy sự quan tâm của Đảng, nhà nước và chính quyền địa phương đối với công tác giáo dục con em đồng bào dân tộc thiểu số miền núi, nỗ lực thực hiện công bằng trong giáo dục đối học sin vùng đặc biệt khó khăn.

Đối với các trường Dân tộc Nội trú trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, việc giữ gìn và bảo tồn trang phục truyền thống của các dân tộc là vô cùng cần thiết. Các nhà trường đều quy định mỗi học sinh có ít nhất một bộ trang phục truyền thống của dân tộc mình. Đồng thời phải mặc trang phục dân tộc vào ngày thứ hai hàng tuần và mặc vào những ngày lễ, những sự kiện quan trọng của trường, ngành, địa phương; một số trường tổ chức cho học sinh trình diễn trang phục dân tộc, trao giải cho các học sinh mặc trang phục truyền thống đẹp để khuyến khích các em; thành lập câu lạc bộ văn hóa dân tộc; tổ chức các cuộc thi trình diễn thời trang phục truyền thống, thi ảnh "nét đẹp tuổi hoa", các cuộc thi tìm hiểu trang phục truyền thống, tích hợp lồng ghép bảo tồn trang phục dân tộc trong các bộ môn và hoạt động giáo dục (Giáo dục địa phương, Công nghệ, GDCD, Ngữ văn, Lịch sử,....).

Học sinh mặc trang phục truyền thống trong giờ học chính khóa tại trường PTDTNT THCS&THPT huyện Cao Lộc

Tuy nhiên, một thực trạng chung hiện nay do sự phát triển nhanh của xã hội, sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc đã phần nào ảnh hưởng đến nhận thức cũng như thị hiếu thẩm mỹ, đa số đồng bào các dân tộc đã thay đổi thói quen mặc trang phục truyền thống bằng bộ trang phục phổ thông, phổ biến là lớp trẻ. hầu hết các bộ trang phục hiện nay bị pha tạp nhiều cả về chất liệu và kiểu dáng khó phân biệt trang phục của dân tộc nào; trừ ngày thứ Hai hàng tuần và các ngày lễ học sinh mặc trang phục dân tộc, các ngày còn lại, đa số học sinh mặc trang phục của người Kinh, trang phục hiện đại khi ở trường. Điều này cho thấy, trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số đang dần bị mai một. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do: trang phục truyền thống của một số dân tộc thiểu số không hợp với thị hiếu của thế hệ trẻ. Nhiều học sinh dân tộc thiểu số còn ngại ngần khi mặc trang phục truyền thống trước đám đông; trang phục truyền thống của một số dân tộc không tiện dụng, cầu kỳ, rườm rà, gây khó khăn, vướng víu trong học tập và sinh hoạt vui chơi hàng ngày.

Để giáo dục học sinh có ý thức bảo tồn về trang phục truyền thống ở các trường phổ thông dân tộc Nội trú, Sở Giáo dục và Đào tạo đã triển khai các nhà trường thực hiện một số giải pháp sau:

Hàng năm ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện công tác giáo dục dân tộc trong đó nhấn mạnh việc xây dựng mô hình đặc thù của các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú;

Tổ chức các lớp bồi dưỡng cho cán bộ quản lý, giáo viên các trường PTDTBT,  PTDTNT nhằm nâng cao năng lực và nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về công tác giáo dục dân tộc nói chung, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc nói riêng;

Chỉ đạo các trường PTDTNT trên địa bàn tỉnh thực hiện một số nội dung cụ thể:

- Tiếp tục giáo dục, tuyên truyền cho học sinh hiểu ý nghĩa và vai trò của trang phục truyền thống và niềm tự hào khi mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình. Việc giáo dục được thực hiện thông qua tích hợp, lồng ghép vào các môn học và các hoạt động giáo dục;

- Quy định việc mặc trang phục truyền thống một số ngày trong tuần và các ngày lễ lớn, tổ chức các hoạt động ngoại khóa nhằm tôn vinh vẻ đẹp của trang phục truyền thống các dân tộc;

- Tổ chức sưu tầm, trưng bày, giới thiệu trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số trong phòng truyền thống của nhà trường để học sinh hiểu rõ hơn về trang phục truyền thống của dân tộc mình.

- Tổ chức tọa đàm, hội thi trang phục truyền thống và thuyết minh về trang phục truyền thống nhân dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn như ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 và ngày thành lập Đoàn 26/3…

- Tổ chức cho học sinh tham quan, tìm hiểu trang phục truyền thống của dân tộc thiểu số tại địa phương và yêu cầu viết thu sau chuyến đi. Qua hoạt động này, các em có dịp tuyên truyền, vận động bà con các dân tộc giữ gìn và phát huy trang phục truyền thống của dân tộc mình, tạo nên sự gắn kết giữa nhà trường và cộng đồng. Ngoài ra, hoạt động này còn giúp các em phát triển kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tổ chức và tư duy,...

Dạy học theo chủ đề về bảo tổn trang phục truyền thống

Việc giáo dục ý thức bảo tồn về trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số cho học sinh trong các trường học vùng dân tộc thiểu số nhằm giúp các em thấy được trang phục truyền thống của mỗi dân tộc là một việc làm có ý nghĩa. Qua giáo dục, học sinh có nhận thức cụ thể, sâu sắc về ý nghĩa trang phục truyền thống của dân tộc mình và các dân tộc anh em trong đời sống, cũng như sinh hoạt văn hóa, xã hội. Từ đó, các em có niềm tự hào khi mang trên mình trang phục truyền thống./.