Sở Giáo dục và Đào tạo

CÔNG TÁC QUẢN LÝ, TỔ CHỨC HỌC SINH

THỰC HIỆN TỰ QUẢN  Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ, BÁN TRÚ TRÊN ĐỊA BÀN

 TÌNH LẠNG SƠN

Phát triển Giáo dục và Đào tạo chính là góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực bồi dưỡng nhân tài cho đất nước, là sự nghiệp chung của toàn xã hội, trong đó công tác giáo dục đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Học sinh tại các trường PTDTNT, PTDTBT trong thời kỳ hiện nay ngày càng rút ngắn khoảng cách đối với miền xuôi về khẳ năng lĩnh hội tri thức và phát triển năng lực, đó cũng chính là một trong những kết quả ban đầu của công tác đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo nói chung, giáo dục dân tộc nói riêng. Trong tổng thể của chương trình và hoạt động giáo dục tại các trường PTDTNT, PTDTBT, công tác quản lý, tổ chức học sinh thực hiện tự quản là một trong những kỹ năng rất cần thiết nhằm hình thành phẩm chất năng lực học sinh.

Xuất phát từ quan điểm một lớp học xuất sắc không những có thành tích học tập tốt mà còn phải có ý thức tự giác, nề nếp tự quản. Muốn có được nề nếp kỷ luật và học tập thì học sinh phải có khả năng tự quản và tinh thần tập thể cao. Thực chất mục đích của việc phát huy tính tự quản của học sinh là hướng đến xây dựng lớp học tự quản. Tính tự quản của các em học sinh là khả năng các em ý thức được việc làm của mình một cách chủ động, tự ý thức và có trách nhiệm với việc làm của bản thân, là khả năng biết sắp xếp, tổ chức được một số hoạt động khi không có giáo viên hay người lớn bên cạnh. Rèn luyện cho các em học sinh có tính tự quản, tinh thần tập thể sẽ giúp cho các em có tính chủ động, sáng tạo, mạnh dạn trong học tập và tham gia tích cực các hoạt động tập thể của trường, của lớp, qua đó góp phần hình thành nhân cách cho các em học sinh: tự lập, tinh thần trách nhiệm và khả năng giải quyết vấn đề sáng tạo. Trong thực tế, nhiều năm gần đây việc xây dựng lớp học tự quản ở các cấp học, trường học đã thực hiện và có kết quả tốt. Tuy nhiên việc tổ chức thực hiện học sinh tự quản ở mỗi cấp học, loại hình trường có thuận lợi, khó khăn riêng do đặc thù của mỗi trường.

Nhìn chung, học sinh các trường dân tộc nội trú, bán trú có đặc tính hiền lành, nhút nhát, cách ứng xử trước sự việc, vấn đề cuộc sống còn chậm. Chính vì vậy, khi rơi vào những tình huống mất an toàn, các em thường lúng túng, cam chịu, không biết cách phản ứng, phản biện phù hợp để bảo vệ bản thân, bạn bè… Ngoài ra, nhiều em ít nói, e dè, dễ xấu hổ, nhiều học sịn thiếu hoài bão, ước mơ, chưa có định hướng tương lai cho nên những tác động ngoại cảnh dễ làm cho những em nản trí, muốn bỏ học. Tính tự ti cộng với khả năng diễn đạt tiếng phổ thông còn hạn chế, nhu cầu hưởng thụ đời sống tinh thần quá thấp tạo cho các em tâm lí khó hoà đồng; nhiều em có tính tự ái cao, nếu các em gặp phải những lời phê bình nặng nề hoặc khi kết quả học tập kém, quá thua kém bạn bè một vấn đề nào đó trong sinh hoạt, bị dư luận, bạn bè chê cười...vì thế giáo dục kĩ năng sống cho các em nhất là việc tổ chức thực hiện tự quản đối với học sinh trường dân tộc nội trú, bán trú là rất cần thiết. Sau đây là một số gợi ý về việc thực hiện công tác tự quản đối với học sinh trường dân tộc nội trú, bán trú:

Tăng cường vai trò của giáo viên chủ nhiệm

Ngay từ đầu năm học khi tiếp nhận lớp chủ nhiệm, giáo viên chủ nhiệm (GVCN) cần tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, năng lực sở trường và đặc điểm của từng học sinh, từ đó xây dựng kế hoạch chủ nhiệm đảm bảo tính khoa học, khả thi, chi tiết theo từng tuần, tháng, học kì phù hợp với thực tiễn của nhà trường. Kế hoạch cần thông qua toàn thể học sinh trong lớp về mục tiêu, chỉ tiêu cần đạt được của tập thể lớp. Xây dựng đội ngũ cán bộ lớp là lớp trưởng đảm bảo các tiêu chí: có học lực Giỏi, hạnh kiểm Khá, có uy tín với các bạn, mạnh dạn, nhiệt tình, trách nhiệm vứi lớp với công việc được giao.

Để lớp tự quản tốt, GVCN phân công nhiệm vụ cho mỗi thành viên Ban cán sự lớp phù hợp với khả năng của từng em; hướng dẫn các thành viên trong ban cán sự lớp thực hiện các nhiệm vụ của mỗi thành viên như hướng dẫn cách ghi chép sổ theo dõi, hướng dẫn cách tổ chức một buổi sinh hoạt lớp, hướng dẫn cách điều hành, quản lý trong từng phạm vi nhiệm vụ của từng em, bố trí thời gian trò chuyện, khuyến khích các cán bộ lớp cởi mở, nói lên ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của mình, những khó khăn mà các em gặp phải khi thực hiện nhiệm vụ, hoặc nói bất kỳ điều gì mà các em muốn GVCN và các bạn lắng nghe. Sau một thời gian nhất định, lớp đã đi vào nền nếp tự quản, GVCN có thể thay đổi vị trí lãnh đạo của ban cán sự lớp nhằm tạo cơ hội cho các em học sinh khác tham gia.

Phát huy vai trò của Đoàn thanh niên

Trước tiên là đổi mới công tác tuyên truyền: Với đặc điểm học sinh Nội trú, bán trú sinh hoạt tại trường nên công tác tuyên truyền được diễn ra hàng ngày vào mỗi buổi sáng, buổi chiều, trong các giờ Sinh hoạt dưới cờ, các giờ ngoại khóa. Cuối mỗi buổi chiều hết giờ học học sinh được nghe các ca khúc truyền thống hoặc tuyên truyền của đội phát thanh măng non, giới thiệu sách, triển khai, phổ biến nhiệm vụ học tập và rèn luyện trong ngày, trong tuần.

 Ngoài việc tuyên truyền bằng các bài viết thông qua loa phát thanh, qua chuyên mục phát thanh măng non. Đoàn trường, Liên đội còn tổ chức tuyên truyền bằng các tiểu phẩm, diễn đàn về: Luật an toàn giao thông, Luật trẻ em, Phòng chống ma túy, Pháo nổ và vũ khí vật liệu nổ, Phòng chống Covid, diễn đàn phòng chống Bạo lực học đường, Luật ATGT, Kỹ năng phòng tránh xâm hại tình dục, giáo dục giới tính...bằng các video, ví dụ trải nghiệm cụ thể, qua hình ảnh pano, áp phích... Học sinh được nêu các việc làm tốt đã thực hiện trong tuần, đề xuất phương pháp học tập, kinh nghiệm của bản thân cho bạn bè trong chương trình Sinh hoạt dưới cờ, trong các buổi hội thảo, ngoại khóa...để các em khác tự học, tự bổ sung  cho bản thân mình những kiến thức còn thiếu.

 Đoàn trường và Liên đội tuyên truyền mỗi tuần một cuốn sách, một tấm gương

Đoàn trường và  Liên đội tuyên truyền phòng chống dịch bệnh

 Đoàn trường và Liên đội tuyên truyền Luật trẻ em

 Đoàn trường và Liên đội Tuyên truyền bằng Pano, áp phích

           Học sinh đóng tiểu phẩm tuyên truyền phòng chống bạo lực học đường; Học sinh đóng tiểu phẩm tại Phiên tòa giả định tuyên truyền phổ biến pháp luật.

Tuyên truyền thông qua các cuộc thi như cuộc thi Trách nhiệm công dân  trong đó học sinh được bày tỏ suy nghĩ của mình về trách nhiệm của cá nhân mình với đất nước, với tập thể, với bản thân với hình thức vẽ tranh. Qua cuộc thi, học sinh không những được thể hiện năng khiếu hội họa mà còn thể hiện được khả năng thuyết trình trước đông người, nói lên quan điểm cá nhân của mình về trách nhiệm của công dân từ đó tự ý thức trách nhiệm bản thân trước gia đình, nhà trường và xã hội.

 Các em thi thuyết trình về trách nhiệm công dân

          Tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động tập thể trong và ngoài nhà trường: Ngoài thời gian học sinh học theo thời khóa biểu của nhà trường, Đoàn trường và Liên đội phối hợp với các tổ chuyên môn, ban quản sinh để tổ chức cho học sinh được tham gia các hoạt động tập thể trong và ngoài nhà trường từ đó giúp các em phát triển thêm các kỹ năng sống cho mỗi cá nhân, mạnh dạn hơn, tự tin hơn trong cuộc sống. Đoàn trường và Liên đội phối hợp cùng nhóm giáo viên Thể dục trao đổi lựa chọn bài thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ phù hợp với lứa tuổi để duy trì tập hàng ngày. Ngoài ra lựa chọn thêm các điệu nhảy theo nhạc sôi động, phù hợp với lứa tuổi của học sinh cả 2 cấp THCS&THPT, phù hợp với tình hình dịch bệnh. (Ví dụ: Vũ điệu rửa tay, Vũ điệu 5K, Ghen Covy, nhảy Cha-cha-cha...), sau mỗi buổi tập thể dục 3 phút là hoạt động trò chơi tập thể tại sân trường, các trò chơi dân gian được tổ chức như: thi nhảy dây, đá cầu, cờ tướng... để các em được vui chơi sau những giờ học căng thẳng.

 Màn đồng diễn sân trường của học trò và thầy cô

Học sinh chơi trò chơi nhảy bao bố

Đối với các hoạt động ngoại khóa, Đoàn thanh niên, Liên đội nên chú trọng các hoạt động kỷ niệm những ngày lễ lớn, ngày truyền thống, đặc biệt là quan tâm đến các hoạt động giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc như: thi trình diễn tranh phục dân tộc, trình diễn nghệ thuật dân gian, phục dựng các lễ hội đặc trưng của các dân tộc...

Đoàn thanh niên, Liên đội có thể phối hợp với các tổ chuyên môn nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm ngoài nhà trường như tham quan các khu di tích lịch sử trên địa bàn huyện, tỉnh, ngoài tỉnh. Qua mỗi đợt tham quan trải nghiệm thực tế giúp các em có thể tự bổ sung thêm cho mình những kiến thức, những kỹ năng sống, giá trị sống và tự hoàn thiện bản thân.

           Xây dựng mô hình" Bảng vàng việc tốt": Đây là công trình được xây dựng dựa trên cơ sở thực tế là các em đoàn viên, đội viên có phong trào nhặt được của rơi trả người đánh mất. Dù số tiền có thể không lớn nhưng các em thật sự là những tấm gương sáng cho toàn thể Đoàn viên, Đội viên học tập và noi theo. Vì vậy để nhân rộng điển hình này Đoàn thanh niên và Liên đội có thể thiết kế công trình "Bảng vàng việc tốt" và Bản tin Liên đội, đặt ngay tại trung tâm sân trường. Hàng tuần tên những bạn làm việc tốt sẽ được ghi danh tại bảng vàng để tất cả toàn trường theo dõi và học tập. Hiệu quả từ "Bảng vàng việc tốt" là mỗi tuần càng thêm nhiều bạn làm được nhiều việc tốt hơn. Nhiều bạn được ghi danh tại Bảng vàng và cho các bạn đọc tham luận trước toàn trường về những việc tốt của mình. Từ đó, công tác tuyên truyền và thông tin 2 chiều được thường xuyên hơn.

 Học sinh theo dõi Bảng vàng việc tốt

 Xây dựng đội cờ đỏ trực tiếp giám sát, đôn đốc học sinh toàn trường thực hiện tốt mọi nền nếp nội quy. Ban lãnh đạo, giáo viên tổng phụ trách Đội, giáo viên chủ nhiệm thường xuyên quan tâm, động viên để các em học sinh trong đội trực cờ đỏ hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. Đội cờ đỏ thực hiện nhiệm vụ hàng ngày theo sự phân công của giáo viên tổng phụ trách Đội (giám sát, theo dõi thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ, giờ tự học buổi tối, giờ truy bài buổi sáng,…) Trước khi thực hiện nhiệm vụ, các thành viên trong đội cờ đỏ được giáo viên tổng phụ trách Đội bồi dưỡng những kiến thức cơ bản về quy cách làm việc, cách ghi chép sổ sách, về phẩm chất dũng cảm, trung thực, khách quan,… và giao nhiệm vụ cụ thể cho từng học sinh. Đội cờ đỏ được chia ra thành hai nhóm để hoạt động, mỗi nhóm thực hiện nhiệm vụ trực cờ đỏ trong một tuần và luân phiên nhau. Đội cờ đỏ chịu sự quản lí giám sát, theo dõi của Liên đội trưởng và giáo viên tổng phụ trách Đội.

Rèn ý thức Tự quản cho học sinh trong thời gian tự học trên lớp và học tập tại phòng ở: Giáo viên hướng dẫn học sinh xây dựng thời gian biểu trong một ngày, nghiêm túc thực hiện theo thời gian biểu đã xây dựng, tạo cho mình một thói quen sinh hoạt, học tập khoa học, hiệu quả. Nhà trường cần có sự phân công giáo viên không chỉ làm công tác quả lý con người, ghi chép sĩ số một cách máy móc mà cần có sự đồng hành của giáo viên, hướng dẫn học sinh tự học, kiểm tra kết quả tự học của học sinh và có giải pháp cụ thể để giúp đỡ học sinh tiến bộ.

Rèn luyện học sinh tự quản trong sinh hoạt hằng ngày (ăn uống, nghỉ ngơi, vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, tự theo dõi, chăm sóc sức khoẻ bản thân,…)

Ngay từ kh học sinh mới bắt đầu vào lớp 10 nhà trường cần quan tâm việc tuyên truyền, hướng dẫn học sinh biết tự quản nền nếp sinh hoạt của cá nhân trong môi trường tập thể: sắp xếp việc cá nhân sau khi kết thúc giờ học trên lớp và giờ tự học như: vệ sinh cá nhân, giặt quần áo, sắp xếp quần áo, đồ đạc ngăn nắp, vệ snh phòng ở đảm bảo sạch sẽ và cảnh quan toàn khu nội trú, giờ ngủ, giao tiếp ứng xử với bạn bè, thầy cô giáo, nhân viên trong trường, sử dụng mạng xã hội an toàn, lành mạnh,…

Tự quản trong thực hiện nhiệm vụ buổi sáng: khi nghe còi/ trống báo thức của bảo vệ thì mỗi học sinh phải tự mình biết thức dậy để thực hiện các nhiệm vụ buổi sáng như tập thể dục, vệ sinh cá nhân, vệ sinh phòng ở, ăn sáng rồi đến giờ lên lớp học chính khóa theo thời khóa biểu. Khi đó giáo viên ca trực có thể kiểm tra, giám sát, đôn đốc, nhắc nhở học sinh trong việc thực hiện đúng giờ, vệ sinh sạch sẽ…Hoặc tự quản trong giờ ăn sáng, ăn trưa, ăn tối: mỗi học sinh tuân thủ giờ ăn. Khi ăn xong, các nhóm được phân công dọn và rửa bát đũa, lau bàn ăn sạch sẽ. Lớp trực tuần dọn vệ sinh nhà ăn, bếp ăn, khu vực xung quanh nhà bếp...

Đảm bảo an ninh, trật tự, an toàn trường học: Hàng năm nhà trường cần kiện toàn Ban An ninh trật tự trường học, thành lập tổ quản sinh, đội xung kích, đội cờ đỏ; Tuyên truyền, giáo dục pháp luật và quản lý chặt chẽ học sinh, thường xuyên theo dõi, kiểm tra việc học tập và sinh hoạt nội trú; Phối hợp với Công an tỉnh, Viện kiểm sát huyện, thành phố đến tuyên truyền về Luật ATGT, Luật an ninh mạng, buôn bán người, phòng chống Ma túy, Phối hợp với Chi cục dân số đến tuyên truyền về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên  cho học sinh. GVCN hướng dẫn học sinh nâng cao ý thức tự bảo quản đồ dùng cá nhân. Tắt điện, khóa cửa trước khi ra khỏi phòng lên lớp học

Tự quản trong việc thực hiện nền nếp, vệ sinh phòng ở của học sinh

GVCN hướng dẫn các em bầu ra trưởng phòng, giao nhiệm vụ phân công lịch trực phòng ở hàng ngày, quy định thời gian thực hiện và hoàn thành. Ký túc xá là ngôi nhà thứ hai của các em học sinh nội trú, bán trú, nơi đây sẽ gắn bó và hình thành cho các em những kỹ năng sống cần thiết khi xa gia đình như các em biết tự gấp chăn màn, biết tự sắp xếp đồ dùng, biết tự quét và lau nhà, biết tự quản lý đồ dung tư trang cá nhân...Qua đó giúp các em hình thành ý thức tự quản, tự bảo ban nhau thực hiện các nhiệm vụ hàng ngày thường xuyên dưới sự hướng dẫn chỉ bảo của các thầy cô.

Hướng dẫn học sinh gấp chăn màn và đồ dùng cá nhân

Hàng ngày giáo viên phụ trách đôn đốc nhắc nhở học sinh trực nhật vệ sinh phòng ở sạch sẽ, gọn gàng, ngăn nắp. Cuối mỗi tuần, giáo viên phụ trách tổ chức họp phòng để tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của học sinh, động viên học sinh đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ nhau trong mọi công việc, biết giữ gìn vệ sinh chung, phấn đấu phòng ở trong tuần luôn sạch gọn. Nhà trường tổ chức chấm điểm phòng ở đột xuất vào bất kì thời điểm nào trong tuần tránh trường hợp học sinh đối phó, kết quả chấm phòng ở hàng ngày tổng hợp thông báo để các thầy cô phụ trách phòng ở theo dõi và nhắc nhở học sinh thực hiện tốt công tác vệ sinh phòng ở, kết quả được dán ở bảng tin khu ký túc xá để tất cả đều được theo dõi. Kết thúc một tháng, sắp xếp thứ tự từ cao xuống thấp, trao giải cho các phòng ở để động viên, khuyến khích các em học sinh thực hiện nếp sống văn minh.

Có thể thấy rằng, con em đồng bào dân tộc thiểu số khi được học trong môi trường nội trú, bán trú có nhiều cơ hội và điều kiện để học tập, phát triển năng lực bản thân điều này đồng nghĩa với việc nhà trường và thầy cô cũng mang trên vai mình trọng trách rất lớn khi đồng bào dân tộc trao gửi cả niềm tin và hi vọng, sự hình thành nhân cách và định hướng tương lai của con em mình. Vì thế phương châm giáo dục dạy chữ phải đi đôi với dạy người luôn được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả và đáp ứng yêu cầu phát triển toàn diện cho học sinh.